Szlachta to my! O obecności kultury szlacheckiej..

Lektura monografii autorstwa prof. Świderskiej-Włodarczyk przypomina, że ta czarna legenda polskiej szlachty jako wyzyskiwaczy i anarchicznych warchołów ma swoją długą historię, szczególnie pieczołowicie kultywowaną przez tych, których plany polityczne i snute wizje kulturowe traktowały niepodległość Polski jako przeszkodę w ich realizacji. Jak przypomina Autorka, antyszlachecki dyskurs podejmowany przez wszystkich trzech zaborców miał właśnie taki charakter. Do tej tradycji nawiązywały w swojej antypolskiej polityce dwa totalitarne mocarstwa hitlerowska Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki które w 1939 roku

wydały wyrok śmierci na Polskę, a do jego wykonania dążyły (zarówno Niemcy, jak i Sowieci), eksterminując polskie elity (w tym ziemiaństwo) i niszcząc majątki polskich ziemian.

Przyjęta przez Autorkę struktura pracy i umiejętne poruszanie się między różnymi dyscyplinami wiedzy pozwoliły na klarowne przedstawienie trwałości pamięci o kulturze szlacheckiej w naszych czasach. Na uwagę zasługuje szerokość perspektywy

badawczej zaproponowanej i bardzo dobrze zrealizowanej przez Autorkę. Na podstawie własnych badań (a tematyką trwałości etosu szlacheckiego zajmuje się ona już od dłuższego czasu) oraz uwzględniając ustalenia innych badaczy, prezentuje ona () wachlarz zagadnień obejmujący kulturę popularną, programy nauczania, a nawet współczesne trendy w architekturze. Dzięki temu otrzymujemy fascynujący obraz trwałości kultury wytworzonej przez warstwę społeczną, która już nie istnieje, ale jak dowodzi recenzowana praca, pozostawiła po sobie trwałe dziedzictwo, inspirujące również w trzeciej dekadzie dwudziestego pierwszego wieku.

Z recenzji Prof. dr. hab. Grzegorza Kucharczyka

Instytut Historii PAN

SPIS TREŚCI

Słowo wstępne 7

I. O kapitale kulturowym wypracowanym przez rycerstwo i staropolską szlachtę (w wielkim skrócie) 17

II. O współczesnym stereotypie szlachty polskiej i jego genezie 37

III. O pamięci kultury szlacheckiej we współczesnej Polsce 57

IV. O recepcji kultury szlacheckiej i jej obecności w kulturze narodowej 75

1. Dawna i obecna dworska kultura materialna 75

2. Szlachecki i postszlachecki obyczaj 84

3. Świat wartości szlacheckich wczoraj i dziś 108

Uwagi końcowe 131

Bibliografia 135

Ilustracje 147