Czasy Mesjasza

Icchok Lejb Perec należy do tych pisarzy, których biografii nie sposób oddzielić od świata, w którym żyli. Urodził się w 1852 roku w Zamościu, mieście należącym wówczas do Imperium Rosyjskiego, a zarazem jednym z ważniejszych ośrodków żydowskiego Oświecenia, czyli Haskali. Dorastał więc w szczególnym miejscu i czasie: pomiędzy religijną tradycją a nowoczesnością, między językiem świętych ksiąg a językami europejskiej literatury, między światem zamkniętej wspólnoty a coraz silniejszym poczuciem, że dotychczasowy porządek społeczny nie może trwać wiecznie. Zamość, z którego wyszli także inni wybitni przedstawiciele żydowskiego życia intelektualnego, był dla Pereca pierwszym doświadczeniem tej podwójności.

Nie była to podwójność łatwa. Żydzi żyjący na ziemiach Imperium Rosyjskiego podlegali licznym ograniczeniom prawnym i społecznym. Znaczna część z nich mogła mieszkać jedynie w tak zwanej strefie osiedlenia, a życie w wielu miasteczkach naznaczone było biedą, przeludnieniem i ekonomiczną niepewnością. W drugiej połowie XIX wieku narastały również nastroje antyżydowskie, a po zamachu na cara Aleksandra II w 1881 roku doszło do fali pogromów. Z drugiej strony właśnie wtedy rozwijały się idee, które miały głęboko przeobrazić żydowską kulturę: Haskala, postulująca świecką edukację i otwarcie na kulturę europejską, oraz różne nurty odrodzenia narodowego i społecznego. Perec wyrósł z tego napięcia i właściwie nigdy go nie rozstrzygnął. Było ono raczej siłą napędową jego pisarstwa.

Z posłowia tłumacza