Oblężenie

W drugiej połowie lat sześćdziesiątych Ismail Kadare znalazł się w oku cyklonu, albańskiej wersji chińskiej rewolucji kulturalnej. Kadare nie chciał się poddać regułom socrealizmu. Jego proza nabrała cech alegorycznych, literackie metafory niosły w sobie odniesienie do mrocznej rzeczywistości. To wtedy pisarz sięgnął po wcześniejsze opowiadanie Deszczowe bębny, opowieść o osmańskim oblężeniu albańskiej twierdzy. Utwór rozbudowany w powieść, której autor nadał tytuł Zamek, stał się jednym z jego najważniejszych dzieł.

Książka ma dwie linie narracyjne: krótkie rozdziały z narratorem jednym z zamkowych obrońców oraz rozdziały główne wciągające nas w orientalny świat prowadzącej oblężenie osmańskiej armii. Po upadku komunizmu pisarz, nieskrępowany już cenzorskimi ograniczeniami ateistycznego państwa, uzupełnił tekst, wprowadzając fragmenty o przywiązaniu zamkowych obrońców do chrześcijańskiej wiary. W 2007 roku Ismail Kadare dokonał jeszcze jednej zmiany; nowy tytuł Oblężenie uznał za najlepiej oddający metaforyczny sens książki.

Wielkie plany narracyjne, opisy walk i bitew, Kadare łączy z pokazaniem losu indywidualnych postaci. Okrucieństwu i makabrze zmagań wojennych towarzyszy odwaga i podłość, poświęcenie i wyrachowanie pojedynczych bohaterów. Metody walki wydają się wprawdzie prymitywne, ale ich konsekwencje są nie mniej straszne niż dzisiejsze. Oblężenie ma swoją dynamikę, wciąga i budzi wyobraźnię.

Kto jest oblegany i przez kogo? W opinii Michela Metais, francuskiego badacza literatury (Le Monde z 30 czerwca 1972), prawdziwym bohaterem książki jest Albania w ciągu całej swojej historii i jej relacje ze światem zewnętrznym. Interpretacja alegorycznej warstwy dzieła zmieniała się w zależności od politycznych okoliczności. W końcu XX wieku zaczęto odczytywać powieść na nowo: oblegani i oblegający nie pochodzą z różnych narodów, to Albania oblega samą siebie. Kadare w przedmowie do wydania z 2008 roku napisał: Albania archaiczna, stalinowska, zamknęła w oblężeniu i dążyła do zdławienia jej bardziej liberalnej części.

Opis pełnej dramatyzmu XV-wiecznej historii oblężenia albańskiej twierdzy przez osmańską armię jest niezwykle realistyczny. Autor nie sugeruje jednak Czytelnikowi, jak opisywana historia ma być przyjmowana i rozumiana. Powieść, jak wiele innych dzieł Ismaila Kadarego, zaprasza do twórczej zdrady, jest otwarta na nowe, osobiste interpretacje.